Lựa chọn sáng suốt – Việc ra quyết định (Phần 1)
Trong phần giới thiệu ngắn gọn, bạn đã biết cách ra quyết định có sức lan tỏa và đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một cuộc sống tối ưu như thế nào. Trong phần này, chúng ta sẽ bắt đầu với các nguyên tắc cơ bản - hãy hiểu việc ra quyết định thực sự là gì và sau đó tìm hiểu những thách thức chính trong việc đưa ra quyết định.
Ra quyết định là gì?
Ý nghĩa latin của từ “quyết định” là “cắt đứt”. Đưa ra quyết định là về việc “cắt đứt” các lựa chọn – cắt đứt các hành động khác và đưa ra lựa chọn cuối cùng trong số nhiều lựa chọn.
Trên thực tế, việc ra quyết định là một quá trình tinh thần hoặc nhận thức dẫn đến việc lựa chọn một quá trình hành động trong số các khả năng thay thế. Đó là một quá trình xác định và lựa chọn giải pháp thay thế tốt nhất dựa trên các giá trị, sở thích và niềm tin của người ra quyết định.
Mặc dù định nghĩa rất đơn giản, tức là chọn một phương án trong số nhiều phương án, nhưng thực tế khó khăn xuất hiện khi có nhiều tham số cần xem xét để đạt được mục tiêu cuối cùng, bao gồm kỳ vọng của các bên liên quan khác nhau, sự không chắc chắn, sự kiện không thể kiểm soát, v.v. – tất cả đều đòi hỏi phải xem xét kỹ lưỡng.
Số lượng các tham số và mức độ liên quan đến quá trình ra quyết định làm cho bất kỳ quyết định nào cũng trở nên đơn giản hoặc khó khăn. Càng phức tạp và mức độ càng cao, càng khó đưa ra quyết định!

Một số người mất nhiều thời gian và vẫn bị bối rối khi quyết định việc ăn uống tại một nhà hàng hoặc chọn trang phục hàng ngày. Họ bị choáng ngợp với những lựa chọn ăn uống trong phút chốc như vậy khi được cung cấp một loạt các lựa chọn thay thế.
Mặt khác, bạn có thể đã thấy những người đưa ra các quyết định khó khăn ở cấp cao mà không hề nao núng. Mọi lúc, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đưa ra những quyết định lớn như tung ra một sản phẩm mới trên thị trường, thiết lập một dự án kinh doanh mới có lợi nhuận bất chấp sự cạnh tranh gay gắt, hoặc thuyết phục các nhà đầu tư huy động thêm vốn; và danh sách cứ tiếp tục và tiếp tục. Tất cả các quyết định này đòi hỏi phải tính đến nhiều thông số, môi trường kinh doanh & thị trường phức tạp và nhu cầu của các bên liên quan đòi hỏi. Bạn có thể tưởng tượng mức độ cao của kỹ năng ra quyết định như những người như vậy đã phát triển.
Chúng ta sẽ đề cập chi tiết các chiến lược và công cụ mà những người đạt thành tích cao có trong hộp công cụ của họ để đưa ra quyết định tốt hơn, thông minh hơn và nhanh hơn trong các chương sau. Nhưng bây giờ, chúng ta hãy cố gắng hiểu tại sao phần lớn mọi người phải vật lộn và bản chất của những thách thức chính của họ trong việc đưa ra quyết định. Dưới đây là một vài yếu tố dẫn đến việc đưa ra quyết định tồi tệ, trì hoãn hoặc không đưa ra quyết định nào cả.
Hai thách thức phổ biến nhất
Quá tải thông tin
Mọi người quá ám ảnh với việc thu thập ngày càng nhiều thông tin để đưa ra quyết định của họ. Còn được gọi là nhiễm độc thông tin, tình huống này là nơi bạn thu thập rất nhiều thông tin trong đầu đến nỗi bạn không thể gắn kết tổ chức và xử lý nó để đi đến bất kỳ quyết định nào.
Nhà tâm lý học George Miller của Đại học Princeton đã trình bày một bài báo về tâm lý học, nói rằng bộ não con người có thể xử lý khoảng bảy (+/- hai) khối thông tin cùng một lúc (còn được gọi là Định luật Miller). Miller nói rằng trong điều kiện quá tải, mọi người trở nên bối rối và có khả năng đưa ra quyết định tồi dựa trên thông tin họ nhận được, trái ngược với việc đưa ra những quyết định sáng suốt.
Quá tải thông tin xảy ra khi lượng đầu vào cho các khả năng nhận thức của não vượt quá khả năng xử lý của nó. Vì bạn tràn ngập thông tin, bạn không thể phân tích chính xác nó do thiếu thời gian, tài nguyên hoặc băng thông trong nhận thức của bạn; do đó, cuối cùng bạn sẽ đưa ra những quyết định kém chất lượng.

Clay Shirky, một nhà văn, nhà tư vấn và giáo sư tại Đại học New York về các tác động xã hội và kinh tế của công nghệ Internet và báo chí, nói rằng quá tải thông tin trong thời hiện đại là hậu quả của một vấn đề sâu xa hơn mà ông gọi là thất bại của bộ lọc.
Hãy xem điều gì sẽ xảy ra trong trường hợp bộ lọc thất bại. Khi bộ lọc thất bại, bạn phải đối mặt với những thứ bạn không quan tâm và thư rác bắt đầu đi vào hộp thư của bạn. Nói cách khác, bạn không thể lọc những gì có liên quan và quan trọng, những gì bạn nên sử dụng hoặc thông tin mới sẽ đến với bạn như thế nào.
Sự ra đời của công nghệ thông tin là động lực chính làm gia tăng tình trạng quá tải thông tin vì nhiều lý do. Bạn tiếp xúc với một lượng lớn thông tin, do dễ phổ biến và mọi người cũng đã nâng cao khả năng truyền bá thông tin đó ra ngoài nhờ vào sự lớn mạnh của phương tiện truyền thông xã hội, quảng cáo trả phí, v.v.
Cuối cùng, với quá nhiều thông tin chiếm dụng trong đầu chúng ta, thật khó để phân tích đúng tình huống và đưa ra quyết định.
(Còn tiếp)
Audio (Tiếng Việt)
Audio (English)